मोरेश्वर सावे ते अतुल सावे..छत्रपती संभाजीनगरातील कुटुंबाचा राजकीय प्रवास

छत्रपती संभाजीनगरच्या राजकारणात सावे कुटुंबाचा जवळपास चार दशकांचा राजकीय वारसा आहे. एका पिढीत महापौर आणि खासदार म्हणून शहराच्या राजकारणात ठसा उमटविणारे मोरेश्वर सावे आणि पुढच्या पिढीत आमदार तसेच मंत्री म्हणून पुढे आलेले अतुल मोरेश्वर सावे, असा या बापलेकाचा राजकीय प्रवास आहे. मोरेश्वर सावे : महापौर ते खासदार अतुल सावे यांच्या राजकीय वाटचालीचा संदर्भ समजून घेताना त्यांचे वडील मोरेश्वर सावे यांचा इतिहास महत्त्वाचा ठरतो. मोरेश्वर सावे यांनी सामाजिक आणि सार्वजनिक जीवनातून राजकारणात प्रवेश केला. 1988 मध्ये त्यांनी औरंगाबाद महानगरपालिकेची निवडणूक जिंकली. त्यानंतर शिवसेनेत प्रवेश करत त्यांनी शहराच्या राजकारणात आपले स्थान निर्माण केले. 1989-90 मध्ये मोरेश्वर सावे औरंगाबाद महानगरपालिकेचे महापौर झाले. स्थानिक स्वराज्य संस्थेतील राजकारणातून महापौरपदापर्यंत पोहोचल्यानंतर त्यांचा राजकीय प्रवास राष्ट्रीय पातळीवर गेला. 1989 मध्ये ते औरंगाबाद लोकसभा मतदारसंघातून निवडून आले. त्यानंतर 1991 मध्येही त्यांनी लोकसभा निवडणूक जिंकली. 1989 ते 1996 या काळात त्यांनी लोकसभा सदस्य म्हणून औरंगाबादचे प्रतिनिधित्व केले. नगरसेवक, महापौर आणि खासदार असा त्यांचा प्रवास शहराच्या राजकीय इतिहासातील महत्त्वाचा टप्पा मानला जातो. शिवसेनेच्या विस्ताराच्या काळात औरंगाबादमध्ये पक्ष संघटना मजबूत करण्यातही त्यांची भूमिका होती. मोरेश्वर सावे यांचा राजकीय वारसा मोरेश्वर सावे यांच्या राजकीय कारकिर्दीमुळे सावे कुटुंबाला शहराच्या सार्वजनिक जीवनाची पार्श्वभूमी मिळाली. मात्र अतुल सावे यांनी वडिलांचा पक्षीय मार्ग स्वीकारला नाही. मोरेश्वर सावे शिवसेनेच्या माध्यमातून पुढे गेले, तर अतुल सावे यांनी भारतीय जनता पक्षातून आपली स्वतंत्र राजकीय वाटचाल सुरू केली. यामुळे सावे कुटुंबाच्या दोन पिढ्यांचा राजकीय प्रवास एकाच शहराशी जोडलेला असला, तरी दोघांची पक्षीय वाट वेगळी राहिली. अतुल सावे : संघटनेतून राजकारणाची सुरुवात अतुल सावे यांचा राजकीय प्रवास थेट आमदारकीपासून सुरू झालेला नाही. विधानसभा निवडणुकीपूर्वी त्यांनी भाजपच्या संघटनात्मक कामात अनेक वर्षे घालवली. उपलब्ध माहितीनुसार 1998 ते 2003 या काळात त्यांनी भाजपच्या शहराध्यक्षपदाची जबाबदारी सांभाळली. 2003 ते 2009 दरम्यान ते भाजप महाराष्ट्र प्रदेश कार्यकारिणीचे सदस्य होते. 2009 ते 2015 या काळात त्यांनी पक्षाचे चिटणीस म्हणून काम केले. या काळात स्थानिक संघटना, कार्यकर्त्यांचे जाळे, पक्षाचे कार्यक्रम आणि निवडणूक व्यवस्थापन यांचा त्यांना अनुभव मिळाला. त्यामुळे 2014 मध्ये विधानसभेच्या निवडणुकीत उतरताना त्यांच्या मागे दीर्घ संघटनात्मक राजकारणाचा अनुभव होता. 2014 : विधानसभेत प्रवेश 2014 मध्ये अतुल सावे यांनी छत्रपती संभाजीनगर पूर्व विधानसभा मतदारसंघातून भाजपच्या उमेदवारीवर निवडणूक लढवली आणि विजय मिळवला. त्यांच्या राजकीय कारकिर्दीतील हा निर्णायक टप्पा ठरला. आमदार झाल्यानंतर मतदारसंघातील पाणी, रस्ते, वीज, आरोग्य आणि इतर नागरी सुविधांशी संबंधित प्रश्नांवर त्यांनी काम केल्याचा उल्लेख त्यांच्या कार्यआढाव्यात करण्यात आला आहे. 2018 : पहिल्यांदा मंत्रिपद आमदारकीच्या पहिल्याच कार्यकाळात अतुल सावे यांना राज्य मंत्रिमंडळात स्थान मिळाले. 2018 मध्ये त्यांच्याकडे उद्योग व खनिकर्म तसेच अल्पसंख्याक विकास व वक्फ विभागाच्या राज्यमंत्रीपदाची जबाबदारी देण्यात आली. याच काळात त्यांच्याकडे हिंगोली जिल्ह्याच्या पालकमंत्रिपदाची जबाबदारीही आली. त्यामुळे मतदारसंघाच्या राजकारणासोबत जिल्हास्तरीय प्रशासकीय कामकाजाचा अनुभव त्यांना मिळाला. 2019 : दुसऱ्यांदा आमदार 2019 मध्ये अतुल सावे यांनी पुन्हा पूर्व विधानसभा मतदारसंघातून विजय मिळवला. सलग दुसऱ्यांदा आमदार झाल्यानंतर त्यांचे राज्याच्या राजकारणातील स्थान अधिक मजबूत झाले. यानंतर त्यांच्या राजकीय जबाबदाऱ्यांचा विस्तार झाला. मराठवाड्यातील विविध जिल्ह्यांशी संबंधित पालकमंत्रिपदाच्या जबाबदाऱ्याही त्यांनी सांभाळल्या. 2022 : कॅबिनेट मंत्रिपद 2022 मधील महाराष्ट्रातील सत्ताबदलानंतर अतुल सावे यांना कॅबिनेट मंत्री म्हणून स्थान मिळाले. त्यांच्याकडे सहकार आणि इतर मागास बहुजन कल्याण विभागाची जबाबदारी देण्यात आली. सहकार विभागाचा संबंध ग्रामीण अर्थव्यवस्था, सहकारी संस्था, शेतकरी आणि साखर उद्योगाशी आहे. तर इतर मागास बहुजन कल्याण विभागामध्ये ओबीसी, भटक्या-विमुक्त आणि इतर मागास घटकांच्या सामाजिक, शैक्षणिक आणि आर्थिक विकासाशी संबंधित प्रश्न येतात. 2023 मध्ये गृहनिर्माण विभागाची जबाबदारीही त्यांच्याकडे आली. त्यामुळे त्यांच्या मंत्रिपदाच्या कामकाजाचा आवाका आणखी वाढला. 2024 : तिसऱ्यांदा विधानसभा विजय 2024 मध्ये अतुल सावे यांनी पुन्हा विधानसभा निवडणूक लढवली आणि पूर्व मतदारसंघातून विजय मिळवला. त्यामुळे 2014, 2019 आणि 2024 असे सलग तीन विधानसभा विजय त्यांच्या नावावर झाले. 2024 नंतर त्यांच्या मंत्रिपदाच्या जबाबदाऱ्यांमध्येही बदल झाला. इतर मागास बहुजन कल्याण, दुग्धविकास आणि अपारंपारिक ऊर्जा यांसारखी खाती त्यांच्या कार्यक्षेत्रात आली. त्यानंतर दिव्यांग कल्याण विभागाची जबाबदारीही त्यांच्याकडे आली. चार वेगवेगळ्या क्षेत्रांची जबाबदारी सध्याच्या कामकाजात सामाजिक कल्याण, ग्रामीण अर्थव्यवस्था, ऊर्जा आणि दिव्यांग कल्याण अशी वेगवेगळी क्षेत्रे त्यांच्या कार्यक्षेत्रात येतात. इतर मागास बहुजन कल्याण विभागामार्फत ओबीसी आणि इतर मागास घटकांसाठी शिक्षण, शिष्यवृत्ती, रोजगार आणि आर्थिक सक्षमीकरणाच्या योजना राबवल्या जातात. दुग्धविकास विभागाचा संबंध दूध उत्पादक, पशुपालक, दुग्ध सहकारी संस्था आणि ग्रामीण अर्थव्यवस्थेशी आहे. अपारंपारिक ऊर्जा विभागामध्ये सौर, पवन आणि इतर नवीकरणीय ऊर्जा प्रकल्पांचा समावेश होतो. दिव्यांग कल्याण विभागामार्फत दिव्यांग नागरिकांच्या शिक्षण, रोजगार, पुनर्वसन आणि सामाजिक सक्षमीकरणाशी संबंधित धोरणे व योजना हाताळल्या जातात. वडील लोकसभेत, मुलगा विधानसभेत सावे कुटुंबाच्या राजकीय प्रवासातील सर्वात लक्षवेधी बाब म्हणजे दोन पिढ्यांनी छत्रपती संभाजीनगरच्या राजकारणात वेगवेगळ्या पातळ्यांवर प्रतिनिधित्व केले. मोरेश्वर सावे यांनी नगरसेवक, महापौर आणि खासदार म्हणून काम केले. अतुल सावे यांनी भाजपच्या संघटनात्मक राजकारणातून सुरुवात करून आमदारकी, राज्यमंत्रीपद आणि कॅबिनेट मंत्रिपदापर्यंतचा प्रवास केला. वडील शिवसेनेत, मुलगा भाजपमध्ये दोघांच्या राजकीय पक्षांमध्ये फरक आहे. मोरेश्वर सावे शिवसेनेच्या माध्यमातून पुढे गेले, तर अतुल सावे यांनी भाजपच्या माध्यमातून राजकीय ओळख निर्माण केली. त्यामुळे हा प्रवास केवळ राजकीय वारसा पुढे नेण्यापुरता मर्यादित राहिला नाही. अतुल सावे यांनी स्वतंत्र पक्षीय संघटनात्मक कारकीर्द उभी केली आणि त्यानंतर निवडणूक राजकारणात प्रवेश केला. आता पुढची कसोटी अतुल सावे यांच्यासमोर आता अनेक पातळ्यांवर जबाबदाऱ्या आहेत. ओबीसी आणि इतर मागास घटकांच्या मागण्या, शिक्षण व रोजगार, दुग्ध व्यवसायातील प्रश्न, नवीकरणीय ऊर्जेचा विस्तार, दिव्यांग कल्याण आणि छत्रपती संभाजीनगरमधील स्थानिक विकासाचे प्रश्न या सर्व क्षेत्रांकडे त्यांना लक्ष द्यावे लागणार आहे. मंत्री म्हणून योजनांची घोषणा करण्यापेक्षा त्यांची प्रत्यक्ष अंमलबजावणी आणि लाभार्थ्यांपर्यंत पोहोचणे हा महत्त्वाचा मुद्दा ठरणार आहे. त्याचबरोबर सलग तीन वेळा प्रतिनिधित्व केलेल्या मतदारसंघातील नागरिकांच्या स्थानिक अपेक्षाही कायम राहणार आहेत. मोरेश्वर सावे यांनी ज्या शहराच्या राजकारणातून आपला प्रवास सुरू करून लोकसभेपर्यंत मजल मारली, त्याच शहरातून अतुल सावे यांनी वेगळ्या पक्षाच्या माध्यमातून विधानसभा आणि मंत्रिमंडळापर्यंतचा प्रवास केला. महापौर ते खासदार आणि आमदार ते मंत्री, अशा दोन पिढ्यांच्या राजकीय वाटचालीमुळे सावे कुटुंबाचे नाव छत्रपती संभाजीनगरच्या राजकीय इतिहासाशी जोडले गेले आहे. या बापलेकाच्या प्रवासात राजकीय वारसा आहेच; पण त्यासोबत दोन वेगळ्या काळातील, दोन वेगळ्या पक्षांतील आणि दोन वेगळ्या राजकीय भूमिकांची कहाणीही आहे. ( हा लेख मूळ Chhatrapati Sambhajinagar पेजवर प्रसिद्ध झालेला आहे.)

Comments